Vervelen is een kunst

Vervelen is een kunst
Ontspan - Lekker lummelen en loskomen van de waan van de dag is nog niet zo eenvoudig. Museum Kranenburgh in Bergen toont kunst die ons uitdaagt tot het ultieme relaxen en grenzeloze verveling.


TEKST HENNY DE LANGE

Maandagmorgen, het begin van weer een drukke week. Maar daar gaan we nu niet aan denken. Eerst maar eens lekker lui liggen op de vloer in een van de zalen van Museum Kranenburgh in Bergen (NH). In een poging even helemaal niets te doen. Het lijkt zo eenvoudig om gewoon wat te lummelen en alles los te laten, maar dat valt niet mee. Echt nietsdoen, help, hoe doe je dat? In dezelfde zaal ligt ook een reus van een man uitgestrekt op de grond, volledig van de wereld. Hij heeft de 'uit-knop' wel gevonden. 'Bigbluefigure' heet hij en hij is gemaakt van lichtblauw piepschuim door de Amerikaanse kunstenaar Tom Friedman. Hij moet ons helpen om het nietsdoen onder de knie te krijgen.

Niet alleen deze piepschuimen reus maar nog veel meer kunstwerken dagen in Museum Kranenburgh de bezoekers uit om om lekker te hangen en te onthaasten. Met de tentoonstelling 'Zalig Nietsdoen' wil het museum het publiek een 'heerlijke oefening' bieden in échte vrije tijd. Gastconservator Eelco van Lingen koos 25 hedendaagse kunstwerken uit die je niet alleen passief bekijkt, maar ook aan den lijve ondergaat.

Directeur Mariette Dölle van het museum kwam op het idee voor deze kunstzinnige oefening in ledigheid tijdens een brainstorm met de gastconservator. "We zaten op het terras bij het museum en Eelco merkte op dat hij zich hier altijd zo ontspannen voelt, vergeleken bij de drukke Randstad. Dit museum ligt prachtig in de natuur. Dat doet kennelijk iets met je. Maar we constateerden ook dat het ons steeds meer moeite kost om de tijd los te laten. In deze hectische wereld vol verplichtingen, prestatiedruk en sociale media blijven we maar doordraven in de waan van de dag. Kunnen we eigenlijk nog wel helemaal niets doen? En als we nietsdoen, doen we dat dan wel écht? Onze vrije tijd vullen we immers ook in met allerlei activiteiten die ook weer iets van een verplichting krijgen."

Door prestatiedruk en verplichtingen blijven we doordraven in de waan van de dag. Kunnen we nog wel helemaal niets doen?

Van de oude Grieken kunnen we in dit opzicht nog iets leren, zegt Dölle. Bezinning, contemplatie, kunst en sport stonden in de Griekse oudheid in hoog aanzien. De filosoof Aristoteles bedacht hier de term scholè voor. Werk en activiteiten stonden dat rustige peinzen en verpozen maar in de weg.

Met de komst van het christendom in Europa sloeg de balans door naar de andere kant. Nietsdoen en ledigheid waren des duivels oorkussen. Dölle: "Benedictus introduceerde in de vijfde eeuw de werkdag en werkweek waar we ons nog steeds aan houden."

Door de industrialisatie en automatisering kwam er eeuwen later meer vrije tijd, ook omdat dat bevorderlijk bleek voor de productiviteit. De afgelopen halve eeuw is er door de toegenomen welvaart een complete vrijetijdsindustrie ontstaan. De keerzijde daarvan is dat we ook in onze vrije tijd altijd iets moéten doen.

Het wordt tijd voor simpelweg nietsdoen, constateerden Dölle en Van Lingen. Dat zijn we een beetje verleerd, maar kunst kan ons misschien op weg helpen. Kunstenaars kijken met een andere blik naar de werkelijkheid. Ze hebben het talent om dingen te creëren die ons - al is het maar voor even - optillen uit onze alledaagse beslommeringen. Met als resultaat dat wij vervolgens met nieuwe, opgefriste ogen kijken naar de wereld om ons heen. Met dat in het achterhoofd nemen we de proef op de som in Kranenburgh, waar kunstenaars een scala aan opties bieden: niet alleen voor het ultieme relaxen, maar ook voor grenzeloze verveling.

Het onbezorgde zon-zee-strandgevoel is er meteen in de eerste zaal. Daar heeft kunstenaar Inge Meijer zes blauwe parasols van blauwe raffia op de kop aan het plafond gehangen. Door de titel Oceanic Feeling kun je er met enige fantasie ook grote kwallen in zien. Op gezette tijden komen ze in beweging en dalen ze ruisend neer, tot net boven de hoofden van het publiek.

Voor de schilders van de Bergense school, die van het Noord-Hollandse dorp honderd jaar geleden een kunstenaarskolonie maakten, waren de zee en het strand geliefde thema's. Hun werk is ook te zien op de tentoonstelling. De eenzame strandwandelaar van Harry Kuyten en de gestileerde figuren in het serene arcadische landschap van Kasper Niehaus zijn een verkapte uitnodiging om te gaan spijbelen. Het is een verleidelijke gedachte: straks niet meteen terug naar de redactie maar wandelen in het bos en uitwaaien op het strand.

Zalig nietsdoen klinkt aanlokkelijk, maar wie dit kunstje echt wil beheersen, moet zich ook stierlijk kunnen vervelen. Ga daarvoor naar het museum, adviseert kunstenaar Navid Nuur, die graag de draak steekt met de kunstwereld. Het museum is ook een plek voor verveling, laat hij zien in het doorlopende kunstproject dat hij erover maakt. Voor 'Bored at the museum' verzamelt Nuur op internet foto's van mensen die uit verveling gek gaan doen: bijvoorbeeld de clown uithangen door de pose van een beeld of een schilderij in het museum na te doen. Het beeld 'Flora' van Pauline Eecen is er speciaal voor uit het beeldenbos van Kranenburgh gehaald. Bemost en al rekt Flora zich uit, de armen hoog in de lucht. Dat doen veel bezoekers haar na, wij ook. En nu we de smaak te pakken hebben, spelen we zelf ook nog even voor standbeeld op een lege sokkel. Kunstenaar Erwin Wurm heeft hem neergezet met de volgende instructies: neem standje 'relax' in, steek een vinger in je neus en ga nadenken over de Franse filosoof Derrida.

Dat houdt geen mens lang vol en daarom gaan we op zoek naar de beroemde danseresjes van de Franse schilder en beeldhouwer Edgar Degas. Ook leuk om te imiteren, maar hun sokkels zijn leeg. Kunstenaar Ryan Cander liet ze eraf stappen, omdat de meisjes ook wel eens wilden niksen. Ze hadden er geen zin meer in hun bekende pose aan te nemen en hangen nu wat rond in de zaal.

Halverwege, op de trap naar de grote benedenzaal, begint het besef in te dalen hoe aangenaam en ontspannend doelloze activiteiten kunnen zijn. Beginnen we het dan toch te leren, het ware nietsdoen? En dan moeten we nog naar de nagelsalon van Tanja Ritterbex waar een onafzienbare rij potjes nagellak wacht. Eindeloos nagels lakken, ook al zo'n zinloze tijdsbesteding.

Heel rustgevend is het vervolgens om te kijken naar het meisje dat onafgebroken de handstand doet in de video van Marijke van Warmerdam. In de volgende zaal gaan we liggen op een tapijt om begeleid door meditatieve klanken de rotatie van de aarde te ervaren. En dan wacht bijna aan het eind van de tentoonstelling het pijltjes schieten, nog zo'n nutteloze bezigheid. Het papier voor de pijltjes mogen de bezoekers zelf uit kunstbladen scheuren. Het is een populaire bezigheid, want er liggen al stapels pagina's vol lovende, kritische en hoogdravende woorden over kunst als pijltjes op de grond. Misschien liggen daar straks ook de kunstpagina's uit Trouw bij, met dit artikel. Maar, dan moet het nu wel als de sodemieter geschreven worden. En met die gedachte komt ook in één klap een eind aan anderhalf uur zalig nietsdoen.

'Het Zalig Nietsdoen'
'Het Zalig Nietsdoen' is t/m 24 september te zien in Museum Kranenburgh in Bergen (NH). Tijdens de tentoonstelling zijn er allerlei activiteiten om de kunst van het nietsdoen te beoefenen, zoals yogasessies in de museumtuin en lome films in het Filmtheater Cinebergen. Ook laten denkers, schrijvers en dichters hun licht schijnen over de waarde van nietsdoen. Meer informatie: www.kranenburgh.nlPublicatie datum: 29 juni 2017Bron: Museum Kranenburgh
sluiten